Banner world

 

 

     HOME 
  



     Books Web


     Books Printed  


     Health 


     Presentations


     Soul Drawings


     Video lectures 
     English


     Video lezingen 
     Dutch


     Positive Blog


     Curriculum writer


     Contact




     Side Index









Web design 
John Baselmans
 

Spatie

 
You can change this website in over 66 languages

 


 

"Het Energiniale leven, Vrijheid en Liefde"





Vrijheid en Liefde



6-1m Analyse van vrijheid

Wie niet tevreden is met de visie dat wij uiteindelijk heel verfijnde automaten zijn 
(fysicalisme, met haar compatibilisme), zou dus óf bij Descartes zijn toevlucht kunnen 
nemen óf bij Duns. Descartes’ dualisme lijkt echter een aantal serieuze problemen te 
kennen. Het scotistische alternatief verdient daarom wellicht nadere studie en 
overdenking, ondanks het feit dat deze franciscaanse stroming misschien voor veel 
mensen tamelijk onbekend is. Maar al erkennen we de mogelijkheid van een wat 
robuustere vorm van vrijheid, wat is die vrijheid dan precies? Want de mens is toch 
niet vrij? Worden wij niet bepaald door al onze wensen en passies, angsten en verlangens? 
Denk aan een drugverslaafde of iemand die lijdt aan een dwangstoornis: manifesteert 
zich hier niet iets wat in ons allen huist, namelijk dat we worden voortgedreven door allerlei 
ongrijpbare mechanismen?

De tweede epiloog van het boek ‘Oorlog en vrede’ van Tolstoï heeft het over menselijke 
vrijheid en eindigt als volgt :...’wij kunnen er evenmin onderuit, de vrijheid, die ons 
bewustzijn kent, in ons begrip door een afhankelijkheid te vervangen, die wij niet 
gewaarworden’.



6-1n Analyse van vrijheid en bepaaldheid

Op dit punt kan gebruik worden gemaakt van een betrekkelijk eenvoudige gedachte die 
men aantreft bij enkele denkers uit de franciscaanse traditie: handelingsbeperkingen zijn 
geen wilsbeperkingen. Dit is eigenlijk een simpele gedachtegang. Neem het voorbeeld 
van een gevangene. Een gevangene heeft een handelingsbeperking, maar geen 
wilsbeperking. Hij kan de gevangenis inderdaad niet verlaten, maar dat laat de kwestie 
of hij eigenlijk wel weg wil onberoerd. Dit subtiele verschil is in de middeleeuwse filosofie 
gesignaleerd: een handelingsbeperking heeft eigenlijk nog niets met de wilsvrijheid te 
maken. In handelingsbeperkingen gaat het om de situatie dat een mens zijn (vrije) wil niet 
kan effectueren. Maar pas bij die vrije wil, los van de vraag naar effectueerbaarheid, 
stuiten we op het goud dat we zochten: de eigenlijke kern van de vrijheid. Beeld je immers 
in dat iemand in de gevangenis niet de vrijheid had om bij zichzelf te overwegen of hij al 
dan niet weg zou willen, maar dat dat een onveranderlijk gegeven was. Dan zijn we bij het 
soort dwang aangeland dat dieren ervaren: als zij in de vrachtwagen moeten, hebben zij 
geen innerlijke ruimte van alternativiteit om dat wel of niet te willen. Bij hen is het gewoon 
soortbepaald: koeien willen de vrachtwagen niet in, daar hebben ze zelf niets in te kiezen. 
De koe kan zich niet tegenover haar eigen innerlijke ‘drive’ plaatsen, de mens heeft 
daarentegen de ruimte om zich tegenover zijn eigen primaire ‘drive’ te plaatsen en dan… 
te beslissen. Naast dat we dit vinden bij de middeleeuwse, franciscaanse bronnen, is dit 
punt in de moderne discussie ook gesignaleerd door Harry Frankfurt.



6-1o Definities van Materiële en Formele Vrijheid

Op dit punt gekomen is het goed om enkele definities te gaan geven. Er wordt 
onderscheid gemaakt tussen materiële vrijheid en formele vrijheid.

De formele vrijheid is de vrijheid tot het willen van a of –a, afgezien van de 
effectueerbaarheid van a (of -a).
De materiële vrijheid is de vrijheid om a of – a te effectueren.

Het consequent toepassen van dit begripsonderscheid is van het grootste belang. 
De eigenlijke vrijheidsproblematiek wordt hiermee al voor een groot deel opgelost. 
Wij zijn pas gelukkig als we beide vormen van vrijheid hebben: wij kunnen niet zonder 
de materiële vrijheid. Toch is dat een verliesbare vorm van vrijheid, vandaar dat we er zo
veel mee bezig zijn en de meeste definities van vrijheid alleen deze vorm van vrijheid 
vangen. De andere vorm, de formele, is onverliesbaar. Formele vrijheid is een essentiële 
eigenschap voor mensen, materiële een accidentele.



6-1p Dwang slokt de vrijheid niet op

Neem iemand met pleinvrees, een psychiatrisch ziektebeeld met een neurobiologische 
basis. Zo iemand heeft een handelingsbeperking, het lukt hem werkelijk niet dat plein 
over te steken. Maar dat raakt de kwestie nog niet of hij dat plein eigenlijk wel over wil. 
Hetzelfde geldt voor dwangneurotische gedachteprocessen. Het is een feit dat iemand 
dergelijke gedachteprocessen niet of onvoldoende kan sturen: iemand moet bijvoorbeeld 
steeds dwangmatig aan de smet op zijn handen denken. Maar het feit dat hij deze 
processen slecht kan sturen, laat de vraag of de patiënt die processen wil onberoerd. 
Ook hier geldt, analoog met de gevangenis: in dwangmatige gedachte-processen 
draait het om de situatie dat iemand zijn wil niet kan effectueren. De beperkingen in 
denkprocessen (i.a.w. ‘propositional attitudes’) zijn geen wilsbeperkingen. Dit is een 
relatief simpel resultaat van begripsanalyse, maar het heeft grote gevolgen. Het is niet 
zo dat dwang de vrijheid opslokt, de vrijheid heeft daar eigenlijk niets mee te maken. 
Natuurlijk is er een gereduceerde materiële vrijheid bij dwangverschijnselen, maar dat heft 
de formele vrijheid om doe verschijnselen al dan niet te willen niet op.

 
 

NAAR HOOFDSTUK 28

 

 

 

"Being human is helping each other"


 

Please enjoy this site, learn the way of never-ending health and for living a better life 
by finding your path in a World of Positive Energy.

A special thanks for all the people who support this site.

 

Facebook icon
Twitter icon
Linkendin icon
google icon


Due to the many visitors on this website, we are experiencing some delays in answering.
Your e-mail will be processed in the order it was received, 
but if you get no response to your e-mail within 2 days please write/submit again.