Banner world

 

 

     HOME 
  



     Books Web


     Books Printed  


     Health 


     Presentations


     Soul Drawings


     Video lectures 
     English


     Video lezingen 
     Dutch


     Positive Blog


     Curriculum writer


     Contact




     Side Index









Web design 
John Baselmans
 

Spatie

 
You can change this website in over 66 languages

 


 

"Het Energiniale leven, Vrijheid en Liefde"





Vrijheid en Liefde



6-1h Geschiedenis fysicalisme in de moderne tijd

Dit fysicalisme is tegenwoordig dominant. Het begon op te rukken na het ineenstorten 
van de scholastieke traditie in Europa in de achttiende eeuw. Zo was er in de negentiende 
eeuw al een forse fysicalistische stroming, beschimpt en bevochten door het Duits 
idealisme van Hegel en Fichte dat als contragewicht fungeerde. Nadat in de vorige eeuw 
dat idealistische contragewicht wegviel is fysicalisme voor de intellectuele voorhoede in 
filosofie en neurowetenschap steeds vanzelfsprekender geworden. Of, zoals de filosoof 
Kim het uitdrukt: ‘In het huidige debat is … fysicalisme het uitgangspunt, niet langer de 
conclusie die nog zou moeten worden bewezen.’ Niet dat dit fysicalisme een monolithisch 
geheel is: er zijn tientallen vormen van bedacht (epifenomenalisme, non-reductief 
fysicalisme, mind-body identity, eliminatief materialisme, functionalisme, om enkele 
belangrijke te noemen).



6-1i Non-reductionistisch fysicalisme

De meest gangbare vorm van fysicalisme is het zogenaamde ‘non-reductionistische 
fysicalisme’. Hoewel men hierbij stelt dat materie echt het enige is wat er is, beweert men 
desondanks dat het geestelijke aspect niet tot het materiële gereduceerd kan worden. 
Vergelijk het met een standbeeld: hoewel het volledig uit materie, bijvoorbeeld uit marmer, 
bestaat kun je de esthetische waarde toch niet reduceren tot marmer. Zo is volgens de 
non-reductionistische fysicalist ook het geestelijke non-reduceerbaar, al is het materie. 
Neem ons eerdere voorbeeld: al vereist kleur een oppervlak, toch is een herfstblad 
oneindig mooi, ‘esthetisch onreduceerbaar’.



6-1j Fysicalisme en vrijheid

Fysicalisten hebben zich ook indringend met vrijheid beziggehouden. De gangbare visie 
is dat fysicalisme wel degelijk te combineren is met vrijheid (in vaktaal: compatibel is met 
vrijheid, vandaar dat deze visie op vrijheid ‘compatibilisme’ heet). Volgens deze denkers 
is vrijheid wel degelijk compatibel met de gedachte dat alle beslissingen ons worden 
voorgeschoteld door de biologische mechanismen van onze hersenen. Men zegt namelijk 
dat vrijheid zit in de ervaring van vrijheid. Vrijheid is het gevoel dat je iets vrij en graag 
doet, onvrijheid is het gevoel dat je iets onvrij en met tegenzin doet, de ervaring van 
gedwongenheid dus. In beide situaties word je echter bepaald door de neurobiologische 
processen in je brein. Van een meer robuuste vorm van vrijheid als een vermogen tot 
(autonome) alternativiteit is volgens fysicalisten geen sprake. Dat kán ook niet als je 
beweert dat al het psychische uiteindelijk wordt gerealiseerd door het onderliggende brein.

De filosoof René Descartes



6-1k Cartesiaans dualisme

Wie vrijheid wil redden keert zich dan ook al snel naar de beroemde antagonist van het 
fysicalisme, de filosoof René Descartes (1596 – 1650), met zijn dualistische visie op 
lichaam en geest. Descartes geloofde dat er twéé substanties bestonden, te weten de 
uitgebreide (res extensa) en de denkende (res cogitans). Het lijkt dat Descartes vanuit dit 
idee de vrijheid (in een meer robuuste vorm dan compatibilisme) beter recht kan doen. 
Toch zijn er erg veel aanwijzingen dat Descartes dat zelf niet deed: wie zijn teksten 
analyseert, leert dat Descartes zelf sterk naar het compatibilisme neigt. Maar hoe dat ook 
zij, het dualisme van Descartes staat volgens veel moderne filosofen niet erg sterk. Daar 
zijn twee hoofdredenen voor aan te geven. Ten eerste is er binnen Descartes’ visie op 
lichaam en geest geen interactie denkbaar: beide polen zijn volkomen vreemden voor 
elkaar. Dit hangt sterk samen met Descartes’ nominalisme. Ten tweede kun je de 
individualiteit van de geest niet funderen vanuit het denken van Descartes. U zegt dat er 
geest is, meneer Descartes, maar hoe verklaart u dat ‘geest’ ook deze geest is? Dat we 
kunnen spreken van deze éne, unieke, eenmalige en te identificeren geest? Want volgens 
de meeste filosofische visies hebben we daar toch materie voor nodig. Dankzij de 
concrete materie kunnen we zeggen ‘deze’. Aristoteles en Thomas beide zeiden het: 
materie individualiseert! Maar hoe kan dan iets wat geen materie kent toch deze zijn? 
Dit zijn twee hoofdredenen waarom veel filosofen menen dat het dualisme van Descartes 
verworpen dient te worden.

Johannes Duns Scotus



6-1l Scotisme

Voor beide problemen bij Descartes lijkt de filosoof (franciscaan) Duns Scotus (1266-1308) 
een antwoord te hebben. Omdat we bij hem geen nominalisme aantreffen (Descartes) 
geldt bij hem nog de gedachte van de ziel als vorm van het lichaam. Dit geeft een veel 
hechtere verbinding tussen ziel en lichaam dan bij Descartes mogelijk is. Tegelijk blijft er 
wel sprake van twee verschillende substanties (dat is niet zo bij Aristoteles’ visie op de ziel 
als de vorm van het lichaam, maar Duns’ visie staat daar dan ook mijlen ver vanaf). Ook 
heeft Duns een revolutionaire visie op individualiteit, waardoor het mogelijk wordt om te 
begrijpen dat iets zowel geest kan zijn als individueel. Ook hierin neemt Duns dus 
fundamenteel afstand van Aristoteles die de materie de rol van het ‘deze maken’ toedichtte. 
Bij Duns is er dus wel degelijk sprake van een ziel die niet geheel gedetermineerd wordt 
door hersenprocessen: de gedachte dat hersenprocessen het psychische ‘realiseren’, 
zoals het fysicalisme wil, wordt door hem niet onderschreven. Daarom blijft er bij hem in 
principe ruimte voor de vrijheid. Terzijde: al erkent Duns twee verschillende substanties, 
dat betekent niet dat de ziel de eigenlijke, ware mens zou zijn. De eigenlijke, ware mens is 
de samenstelling van beide substanties (Latijn: compositum).

 
 

NAAR HOOFDSTUK 27

 

 

 

"Being human is helping each other"


 

Please enjoy this site, learn the way of never-ending health and for living a better life 
by finding your path in a World of Positive Energy.

A special thanks for all the people who support this site.

 

Facebook icon
Twitter icon
Linkendin icon
google icon


Due to the many visitors on this website, we are experiencing some delays in answering.
Your e-mail will be processed in the order it was received, 
but if you get no response to your e-mail within 2 days please write/submit again.